آیا طوطی‌ها واقعا می‌فهمند که چه حرفی می زنند؟

طوطی‌ها در طبیعت برای برقراری ارتباط با هم‌نوعان خود جیغ می‌کشند، قارقار می‌کنند، سوت می‌زنند و چهچه می‌زنند. این پرندگان بسیار اجتماعی برای به دست آوردن غذا و هشدار در مورد خطرات احتمالی، به سیستم‌های ارتباطی پیچیده‌شان متکی هستند. حتی تحقیقات نشان می‌دهد که طوطی‌ها از «ندا‌های تماسی امضادار» برای ارجاع به یکدیگر استفاده می‌کنند، شبیه به اینکه انسان‌ها یکدیگر را با نام صدا می‌زنند.

اما وقتی طوطی‌ها با انسان زندگی می‌کنند، هیچ هم‌نوعی برای یادگیری «زبان طوطی» ندارند. در عوض، از مغز بسیار تخصص‌یافته‌شان برای یادگیری گفتار انسان استفاده می‌کنند. پس وقتی طوطی‌ها صحبت می‌کنند، آیا واقعاً منظورشان را می‌فهمند، یا فقط در تقلید استادند؟

پاسخ به طوطی خاص و نحوه آموزش آن بستگی دارد – اگرچه تحقیقات به توانایی شگفت‌انگیز طوطی‌ها در درک گفتار انسان و استفاده مناسب از کلمات و عبارات اشاره دارد.

ایرن پپربرگ، استاد پژوهشی علوم روانشناسی و مغز در دانشگاه بوستون، به لایو ساینس گفت: «پرندگانی که به درستی آموزش دیده‌اند، می‌توانند حجم شگفت‌انگیزی از گفتار را یاد بگیرند.» پپربرگ تمام دوران حرفه‌ای خود را صرف آموزش طوطی‌ها برای استفاده از زبان انسان کرده است. معروف‌ترین شرکت‌کننده در مطالعات او، طوطی خاکستری آفریقایی الکس، به دلیل مهارت‌های ارتباطی فراوانش شناخته شده بود.

الکس بیش از ۱۰۰ کلمه را برای اشیا، اعمال و رنگ‌های مختلف می‌دانست. او می‌توانست تا شش بشمارد و درک اولیه‌ای از مفهوم صفر داشت. وقتی به الکس شیئی داده می‌شد، می‌توانست رنگ، شکل و ماده آن را تشخیص دهد و همچنین چندین شیء را با استفاده از اصطلاحاتی مانند «بزرگ‌تر» یا «کوچک‌تر» و «یکسان» یا «متفاوت» به درستی مقایسه کند.

الکس با روش‌شناسی دقیقی آموزش دیده بود که اطمینان حاصل می‌کرد او می‌فهمد کلمات خاصی به اشیا یا مفاهیم خاصی اشاره دارند. اما متخصصان می‌گویند حتی طوطی‌های خانگی معمولی نیز می‌توانند ویژگی‌های خاصی از زبان انسان را فرا بگیرند.

یادگیری کلمات و عبارات

ارین کولبرت-وایت، دانشیار روانشناسی در دانشگاه پیوجت ساند، گفت که طوطی‌ها قطعاً می‌توانند کلماتی را که به اشیای واقعی اشاره دارند، یاد بگیرند.

کولبرت-وایت گفت: «اگر به اندازه کافی بگویید «بادام زمینی» و یک بادام زمینی به آنها بدهید، درست مانند یک کودک، آنها آن برچسب کلمه را یاد خواهند گرفت.»

کولبرت-وایت گفت برای آزمایش اینکه آیا طوطی‌ها واقعاً می‌فهمند که کلمه «بادام زمینی» به یک بادام زمینی اشاره دارد – و نه اینکه فقط می‌خواهند هر نوع غذایی به آنها داده شود – می‌توانید صبر کنید تا پرنده درخواست بادام زمینی کند و سپس به آنها غذای دیگری بدهید. اگر طوطی دقیقاً بداند «بادام زمینی» به چه معناست، به احتمال زیاد غذای ناخواسته را رها کرده و دوباره بادام زمینی درخواست خواهد کرد.

کولبرت-وایت گفت این نوع یادگیری بیشتر در مورد اشیای بتنی و واقعی صدق می‌کند تا کلمات یا عبارات انتزاعی. با این حال، طوطی‌ها می‌توانند سرنخ‌های متنی مربوط به کلمات انتزاعی‌تر را نیز درک کنند.

پپربرگ گفت: «گاهی اوقات آنها این کلمات یا عبارات را به روش‌های مناسبی استفاده می‌کنند، زیرا باهوش هستند.»

به عنوان مثال، یک طوطی ممکن است یاد بگیرد که مردم وقتی وارد اتاقی می‌شوند «سلام» می‌گویند و سپس برای احوالپرسی با مردم شروع به گفتن «سلام» کند. آنها ممکن است معنای مفهومی عمیق‌تر کلمه را درک نکنند، اما صاحبشان احتمالاً این رفتار را سرگرم‌کننده می‌یابد و با دادن توجه بیشتر به آن پاداش می‌دهد. طوطی‌ها با صاحبان خود پیوندهای قوی برقرار می‌کنند و به بازخورد آنها بسیار حساس هستند، بنابراین این یک چرخه تقویت ایجاد می‌کند که در آن طوطی یاد می‌گیرد کلمات را در زمینه صحیح استفاده کند.

در مثال دیگری، پپربرگ توضیح می‌دهد که الکس چگونه یاد گرفت بگوید «متاسفم». طوطی‌های خاکستری آفریقایی به شیطنت معروف هستند و الکس اغلب اشیا را در اطراف آزمایشگاه می‌شکست یا می‌جوید. پپربرگ در کتاب خود «الکس و من» (هارپر، ۲۰۰۸) نوشت که وقتی او یک دسته مهم از کاغذها را پاره کرد، او ناراحت شد و شروع به فریاد زدن بر سر او کرد.

الکس با کلمات «متاسفم» پاسخ داد، عبارتی که پپربرگ معتقد است او از او یاد گرفته است. اندکی قبل از حادثه پاره کردن کاغذ، پپربرگ الکس را با یک فنجان قهوه شکسته گرفته بود. او در ابتدا عصبانی بود و او را سرزنش کرد، اما به سرعت متوجه شد که الکس ممکن است آسیب دیده باشد، و در حالی که مطمئن می‌شد حال او خوب است، به او گفت «متاسفم». پس از آن، الکس پس از به دردسر افتادن و هر زمان که پپربرگ او را با محرومیت تهدید می‌کرد، به گفتن «متاسفم» ادامه داد.

پپربرگ در ایمیلی گفت: «او ارتباط بین این عبارت و خنثی کردن یک موقعیت پر اضطراب را برقرار کرد. هیچ پشیمانی در کار نبود (من افراد زیادی را می‌شناسم که اینگونه هستند!)، اما او زمینه مناسب را می‌دانست.»

همین امر در مورد عبارتی مانند «دوستت دارم» نیز صدق می‌کند. کولبرت-وایت گفت: «برای یک طوطی، منظور از «دوستت دارم» این مفهوم انتزاعی عشق نیست، بلکه این است که «من یاد گرفته‌ام که وقتی این را می‌گویم، غرق در توجه می‌شوم؛ محبت فیزیکی دریافت می‌کنم؛ می‌توانم با فرد جفت‌شده‌ام ارتباط برقرار کنم.»

او افزود: «نمی‌دانم آیا نکته به خصوص جذابی در این واقعیت وجود دارد که آنها آن را نمی‌فهمند، زیرا افرادی هستند که آن را می‌گویند و نمی‌فهمند. می‌دانید، فقط یک کارکرد را انجام می‌دهد.»

در نهایت، هر طوطی ظرفیت منحصر به فرد خود را برای درک گفتار انسان دارد. کولبرت-وایت گفت: برخی از طوطی‌ها هرگز صحبت نمی‌کنند، به خصوص اگر هم‌نوعی برای جیک‌جیک کردن داشته باشند.

در همین راستا، پپربرگ فکر می‌کند زمان آن رسیده که مردم برای توانایی‌های ارتباطی ذاتی طوطی‌ها – که محققان تنها در حال کشف گوشه‌ای از آنها هستند – اعتبار بیشتری قائل شوند، به جای اینکه فقط آنها را مجبور به یادگیری زبان‌های ما کنند.

پپربرگ گفت: «ما حیوانات را به طور کلی کمتر باهوش از خودمان می‌دانیم، اما از آنها انتظار داریم که سیستم‌های ما را یاد بگیرند. ما ۵۰ سال و بیشتر را صرف تلاش برای رمزگشایی سیستم‌های آنها کرده‌ایم، بدون موفقیت زیاد.»